De gewoontes die een sollicitatie het meest schaden, zijn de gewoontes waarmee je jezelf verstopt. Je past je aan aan wat je denkt dat de ander wil horen. Je dikt je verhaal aan, of je maakt jezelf juist kleiner. En je zet je schrap tegen het oordeel van de ander, in plaats van te laten zien wat jij wilt. In het gesprek voelt dat veilig. De rekening komt later: je wordt aangenomen voor iemand die je niet bent.
Om te zien waarom dat zo werkt, helpt een beeld uit DISC. DISC is een gedragsanalysemodel dat beschrijft hoe je je gedraagt en communiceert. Het werkt met vier stijlen: D voor Dominant, I voor Invloed, S voor Stabiel en C voor Consciëntieus. DISC gebruikt het beeld van een ijsberg. Boven de waterlijn zit je gedrag, het deel dat de ander ziet. Onder de waterlijn zitten je drijfveren, waarden en ervaringen.
Waarom pas je je in een sollicitatiegesprek zo snel aan?
Je past je aan omdat je wilt winnen. Tegenover je zit iemand die over jouw volgende baan beslist. Dan is de verleiding groot om te gokken wat die persoon wil zien, en dat te gaan spelen.
Dat gokken kost veel. Je bent bezig met de vraag wat de ander denkt, en niet met wat je zelf wilt vertellen. Dan zit je het hele gesprek te zweten. Een betere vraag om mee binnen te lopen is: wat wil ik dat zij van mij weten? Wie wil ik laten zien?
Daarvoor moet je wel weten wie dat is. Hoe neem jij beslissingen, en welk werk geeft je energie? Die antwoorden kun je opschrijven voor je de deur uitgaat. Met You.Manual™ breng je dat vooraf in kaart, zodat je aan tafel niet hoeft te raden wat je over jezelf wilt vertellen.
Is het erg om jezelf beter voor te doen in een sollicitatie?
Ja, want je moet het daarna waarmaken. Stel dat je wordt aangenomen op een aangedikt verhaal. Of dat je hebt gezwegen over iets wat je lastig vindt en wat je veel energie kost. Dan mag je vanaf dag één doen waarvan zij denken dat je er goed in bent. De rol die je in het gesprek aannam, speel je daarna elke dag.
Dat is zwaar. In DISC loopt in de grafieken een energielijn op 50. Gedrag boven die lijn laat je makkelijk zien en het levert je energie op. Gedrag onder die lijn kost je energie. Een baan die vraagt om gedrag dat ver van je voorkeur ligt, kun je best een tijd volhouden. Maar het vreet energie.
Te bescheiden zijn is dezelfde gewoonte, van de andere kant. Je laat weg waar je echt goed in bent, uit angst om op te scheppen. Dan beoordeelt de ander je op een kleiner verhaal dan het jouwe.
Elke stijl heeft hier een eigen valkuil, want een sterkte die je overdrijft, slaat om:
- D-stijl. Directheid kan in het gesprek omslaan in botheid. Je klinkt dan zekerder dan je bent.
- I-stijl. Enthousiasme kan omslaan in overdrijven. Je belooft dan meer dan je kunt waarmaken. Meer daarover lees je in solliciteren met een I-stijl.
- S-stijl. Teamgerichtheid kan betekenen dat je je eigen mening niet uitspreekt. Je zegt dan ja op alles, ook waar je twijfelt.
- C-stijl. Nauwkeurigheid kan omslaan in perfectionisme. Je noemt dan vooral wat je nog niet perfect kunt.
Wat betekent het als je in een gesprek de waterlinie optrekt?
Een waterlinie is een rij verdedigingswerken achter land dat bewust onder water is gezet. Nederland hield zo eeuwenlang vijanden tegen, bijvoorbeeld met de Hollandse Waterlinie. Veel sollicitanten doen in het klein hetzelfde. Ze zetten hun echte ik onder water, om zich te wapenen tegen wat de ander zou kunnen denken.
Wat er dan onder water verdwijnt, is precies wat de ander moet weten. Wat je het liefst doet en waar je goed in bent. Maar ook waar je een hekel aan hebt en waar je hulp bij kunt gebruiken. Zonder die informatie kan niemand aan tafel beoordelen of de baan bij je past. Jij ook niet.
In de termen van de ijsberg: je laat boven de waterlijn alleen het veilige deel zien. Over het verschil tussen gedrag dat bij je past en gedrag dat je aanneemt, lees je meer in kerngedrag en aangepast gedrag.
Waarom is verdedigen in een sollicitatiegesprek een valkuil?
Wie zich verdedigt, gaat ervan uit dat de ander aan zet is. Daarmee leg je de verantwoordelijkheid voor jouw volgende stap bij iemand anders. Jij wacht af wat er over je beslist wordt.
Het gevolg is dat je weinig van jezelf laat zien en niet zegt wat je echt wilt. Dan mis je de kans op werk dat bij je past. En de organisatie mist wat jij had kunnen bijdragen.
Een sollicitatiegesprek is een gesprek tussen twee partijen die allebei iets willen weten. Jij mag dus ook vragen stellen. Hoe ziet een gewone werkdag eruit? En welke kant van jou heeft dit team eigenlijk nodig? Wie zo vraagt, staat niet meer in de verdediging.
Hoe laat je zien wie je bent zonder alles op tafel te leggen?
Je hoeft niet je hele hebben en houden te delen. Jij kiest wat je wel en (nog) niet vertelt. Het criterium is: wat helpt mij aan een baan die echt bij mij past? En wat moet de ander dan van mij weten?
Afstemmen op de ander mag wel. DISC noemt dat de Platinum Regel: behandel anderen zoals zij behandeld willen worden. Je past je tempo en je toon aan, maar je imiteert niemand. Hoe je ziet wat je interviewer prettig vindt, lees je in je interviewer lezen. Je verhaal blijft van jou.
Een paar vragen om je voorbereiding mee te beginnen:
- Wat moet de ander na dit gesprek in elk geval over mij weten?
- Welk werk geeft mij energie, en welk werk kost me energie?
- Waar wil ik naartoe, en past deze baan in die richting?
- Waar zeg ik liever nu eerlijk iets over, dan dat het na een paar maanden uitkomt?
Voor de openingsvraag helpt vertel eens iets over jezelf. Voor de vraag naar je minder sterke kanten is er wat zijn je zwakke punten.
De tweede en derde vraag zijn makkelijker als je ze niet uit je hoofd hoeft te beantwoorden. You.Manual™ is meer dan een DISC-profiel: het laat ook zien wat je tegenhoudt, hoe je overkomt en waar je naartoe wilt, met een AI-coach die met je meedenkt. Juist dat laatste stuk, waar je naartoe wilt, is wat je in een sollicitatie onder water dreigt te zetten. Wie het helder heeft, kan het ook hardop zeggen. Je kunt daarmee aan de slag in het You.Manual™-programma.
Waarom voelt jezelf laten zien zo spannend?
Omdat er geen garantie is. Wie de waterlinie laat zakken, kan nog steeds worden afgewezen. Dat maakt het kwetsbaar.
Brené Brown opent het boek De kracht van kwetsbaarheid met een toespraak van Theodore Roosevelt. Die hield de toespraak in 1910 in Parijs, en het bekendste stuk heet "de man in de arena". De eer gaat volgens Roosevelt naar wie zelf in de arena staat, fouten maakt en het toch probeert. Niet naar de criticus aan de kant.
Een sollicitatiegesprek is zo'n arena. Je kunt erin staan als een rol, of als jezelf. Een afwijzing als jezelf zegt iets over de match. Een aanname als rol zegt vooral iets over hoe goed je kunt spelen.
Welk deel van jezelf houd jij in je volgende gesprek nog onder water?
Lees ook: wat is DISC? en wat is een droombaan?
