Je vermijdt machteloosheid omdat het een van de rotste gevoelens is die er bestaan: je wilt iets veranderen en het lukt niet. Dus ga je iets doen, wat dan ook, zodat je het gevoel niet hoeft te voelen. Dat werkt even. Daarna komt het gewoon terug.
Machteloosheid is het gevoel dat er iets gebeurt waar je niets aan kunt doen. Een mail waar geen antwoord op komt. Een afspraak die wordt afgezegd. Een besluit dat boven je hoofd wordt genomen. Een uitslag waar je op wacht. De manier waarop je dat gevoel ontloopt, heet een copingmechanisme: een gewoonte die je beschermt tegen pijn, vaak zonder dat je het doorhebt.
Waarom vermijd je een gevoel als machteloosheid?
Pijn vermijden zit diep in ons. Lang geleden hielp dat: wie gevaar meed, bleef in leven. Een roofdier zie je tegenwoordig alleen nog achter een hek in de dierentuin. Toch reageert je lijf op een uitgestelde beslissing alsof er iets op het spel staat.
Vermijden geeft je bovendien een gevoel van grip. Zolang je bezig bent, lijkt het alsof je de zaak in de hand hebt. Dat gevoel van maakbaarheid willen we graag. Wachten voelt als stilstand, en stilstand voelt als verliezen.
Welk gevoel jij het meest ontloopt, hangt samen met hoe je in elkaar zit. Wie snel wil handelen, heeft meer moeite met afwachten dan wie liever eerst rustig kijkt. In een You.Manual™-rapport staat een eigen sectie over omgaan met druk en stress, met je stressfactoren en wat je helpt naast elkaar. Zo zie je welke situaties bij jou de druk opvoeren.
Hoe herken je je eigen copingmechanismen?
Je herkent een copingmechanisme aan wat je doet op het moment dat het ongemak opkomt. Let op wat je handen doen. Dat zegt vaak meer dan wat je denkt.
Een paar voorbeelden:
- Een lange to-do lijst maken en die in hoog tempo afwerken.
- Opeens extra attent zijn voor anderen, zodat de aandacht niet bij jezelf ligt.
- Nog een tandje bijzetten op je werk.
- Social media openen of naar snoep en chocola grijpen.
- Online winkelen, net even dat ene leuke truitje.
- Je terugtrekken, letterlijk en figuurlijk.
- Een kaartje sturen of een cadeautje kopen voor iemand anders.
Op zich is niets hiervan fout. Een to-do lijst is handig en attent zijn is mooi. Het wordt een copingmechanisme zodra je het inzet om een gevoel weg te drukken. Een goede toetsvraag: zou ik dit nu ook doen als ik me rustig voelde?
Hoe reageert elke DISC-stijl op machteloosheid?
DISC is een model dat gedrag beschrijft langs vier stijlen: Dominant (D), Invloed (I), Stabiel (S) en Consciëntieus (C). Iedereen heeft iets van alle vier. Elke stijl heeft eigen situaties waarin het machteloze gevoel opspeelt, en een eigen vlucht.
D-stijl. Verlies van controle en hulpeloosheid zijn klassieke stresstriggers voor de D. De reactie is vaak: de inzet verdubbelen. Harder duwen en alles zelf willen doen. In wanneer de kracht van een D doorschiet lees je hoe daadkracht dan omslaat.
I-stijl. Een I raakt uit balans door afwijzing en isolement. Onder druk zoekt een I gezelschap, gaat sneller praten of wordt overdreven optimistisch. Negatieve signalen verdwijnen dan makkelijk uit beeld. Meer daarover in overextended gedrag bij de I-stijl.
S-stijl. Voor een S zijn snelle verandering en confrontatie lastig. De reflex is terugtrekken en het binnenhouden, terwijl het van binnen opstapelt (zie overextended gedrag bij de S-stijl).
C-stijl. Een C wordt onrustig van gebrek aan informatie en situaties die niet te overzien zijn. Dan volgt nog meer analyse, en alles gaat nog een keer onder het vergrootglas. Het artikel over perfectionisme loslaten gaat precies over die lus.
Wat kost het je als je ongemakkelijke gevoelens blijft ontlopen?
Vermijden kost energie. Je bent steeds bezig om iets niet te voelen, en dat vreet aan je. Je raakt een beetje vervreemd van jezelf.
Het lost ook niets op. Het rotgevoel komt bij de volgende uitgestelde mail gewoon terug, keer op keer. Je zit in een schijn-comfortzone: bekend en vertrouwd, maar zonder echte verbetering.
En het remt je groei. Wie altijd wegrent van het ongemak, leert nooit dat het ongemak te dragen is. Juist daar zit vaak de grootste stap in je ontwikkeling.
Hoe ga je beter om met machteloosheid?
Beter omgaan met machteloosheid begint bij het gevoel toelaten in plaats van het wegwerken. Word er vriendjes mee, zou je kunnen zeggen. Vier kleine gewoontes helpen daarbij.
- Benoem het. Zeg tegen jezelf: ik voel me machteloos. Een gevoel met een naam is kleiner dan een gevoel zonder naam.
- Vang je reflex. Merk het moment waarop je naar je telefoon, je lijst of de koektrommel grijpt. Wacht een minuut voor je doorgaat.
- Splits wat je wel en niet kunt beïnvloeden. Schrijf op wat in jouw handen ligt. Doe dat. Laat de rest liggen. Hoe je dat volhoudt, lees je in piekeren over wat je niet beheerst.
- Deel het. Vertel iemand wat er speelt. Dat is lastiger dan het klinkt. Het artikel over hulp vragen per stijl laat zien waar het per stijl schuurt.
Een Engelse spreuk zegt het mooi: "Stars can't shine without darkness." Een ster valt pas op tegen een donkere lucht. Zo werkt het met je schaduwkanten ook. John Legend zingt in "All of Me" over "perfect imperfections". Je straalt meer als je je eigen rafelrandjes durft te laten zien.
You.Manual™ is meer dan een DISC-profiel: het laat ook zien wat je tegenhoudt, hoe je overkomt en waar je naartoe wilt, met een AI-coach die met je meedenkt. Voor dit onderwerp betekent dat: je leest terug welke situaties jou onder druk zetten. Met de AI-coach praat je door over wat je dan doet. In het You.Manual™-programma ga je daar zelf mee aan de slag.
Welk gevoel ontloop jij het liefst, en wat zou er gebeuren als je het één keer gewoon liet bestaan?