Je bereidt je jaargesprek het beste voor door eerst naar jezelf te kijken, en pas daarna naar je cijfers. Weet waar je energie van krijgt en hoe je reageert als er kritiek komt. Kijk ook welke sterke punten je dit jaar hebt ingezet. Met dat op papier ga je het gesprek in als gelijkwaardige gesprekspartner.
De meeste mensen bereiden zo'n gesprek voor met een lijstje resultaten. Dat lijstje is nuttig. Alleen zegt het weinig over wat je volgend jaar nodig hebt om goed te werken. Daarvoor heb je kennis over je eigen gedrag nodig.
DISC helpt daarbij. DISC is een gedragsanalysemodel. Het beschrijft hoe je je gedraagt en communiceert, in vier stijlen: D voor Dominant, I voor Invloed, S voor Stabiel en C voor Consciëntieus. Er zijn geen goede of foute stijlen. Bij TalentFirst werken we ook met You.Manual™, de doorontwikkeling van DISC die je gedragsprofiel koppelt aan je groei en je richting. Hoe je dat inzet voor het stuk van je gesprek dat over volgend jaar gaat, komt later in dit artikel terug.
Wat is het verschil tussen een jaargesprek, functioneringsgesprek en beoordelingsgesprek?
Jaargesprek is de verzamelnaam voor het vaste gesprek dat je één keer per jaar met je leidinggevende voert. In een functioneringsgesprek bespreken jullie samen hoe het werk loopt, wat je nodig hebt en waar je naartoe wilt. In een beoordelingsgesprek geeft je leidinggevende een oordeel over je prestaties. Dat oordeel heeft soms gevolgen voor je salaris.
Soms combineert een organisatie de twee in één gesprek. Vraag vooraf even na welke vorm het wordt, dan weet je waar je aan toe bent. De voorbereiding vanuit je profiel werkt bij alle drie.
Waarom helpt je gedragsprofiel bij de voorbereiding?
Je gedragsprofiel laat zien wat je vanzelf doet en wat je moeite kost. Zo krijg je woorden voor dingen die je meestal alleen voelt. "Dat project ging moeizaam" wordt dan: "Dat project vroeg veel detailwerk, en dat kost mij veel energie."
Je natuurlijke gedrag heet in DISC je basisstijl. Dat is hoe je je gedraagt als je nergens rekening mee houdt. Je basisstijl stabiliseert rond je 25e en verandert daarna alleen door ingrijpende gebeurtenissen. Wat je dit jaar over jezelf leert, kun je volgend jaar dus weer gebruiken.
Dan is er nog de energielijn. Dat is de middenlijn op 50 in een DISC-grafiek. Gedrag boven de 50 levert je energie op. Gedrag eronder kost energie, en hoe lager de score, hoe meer. Leg je takenpakket naast die lijn en je ziet waar je energie heen gaat. Hoe je dat uitzoekt, lees je in welk werk jouw stijl energie geeft.
Welke vragen stel je jezelf vóór je jaargesprek?
Neem een half uur, pak je agenda van het afgelopen jaar erbij en beantwoord deze vragen op papier.
- Wanneer ging de tijd snel? Die momenten wijzen naar gedrag dat je energie geeft.
- Welke taken schoof je steeds voor je uit? Daar zit vaak gedrag dat je energie kost.
- Welk sterk punt zette je in, en waar schoot je erdoorheen? In DISC slaat een sterkte bij overgebruik om in een valkuil. Daadkracht wordt dan overheersen, geduld wordt eindeloos afwachten.
- Welke feedback kreeg je vaker dan één keer? Een opmerking die terugkomt, heeft vaak met je stijl te maken.
- Wat wil je volgend jaar meer doen, en wat minder? Maak het zo concreet dat je leidinggevende er iets mee kan.
Voor vraag 3 kun je veel halen uit 'Wat zijn je zwakke punten?' eerlijk beantwoorden. Dat artikel gaat over sollicitaties, maar het denkwerk is hetzelfde.
Hoe bereid je je jaargesprek voor per DISC-stijl?
Elke stijl neemt eigen sterke punten mee het gesprek in, en een eigen valkuil. Iedereen laat meerdere stijlen zien. Herken je jezelf in meer dan één stuk, dan klopt dat dus.
D-stijl: houd ruimte voor het gesprek
Een D-stijl komt met resultaten en een duidelijke wens. Dat is sterk. De valkuil is dat je het gesprek wilt winnen in plaats van voeren. Onder druk kan een D ongeduldig of eisend overkomen. Bereid daarom ook een vraag aan je leidinggevende voor, en luister naar het antwoord voor je reageert. Neem een paar opties mee waar jullie samen uit kunnen kiezen.
I-stijl: neem structuur mee
Een I-stijl brengt enthousiasme en ideeën mee, en praat makkelijk. Het risico is een gezellig gesprek waar weinig afspraken uit komen. De grootste angst van de I-stijl is afwijzing, dus kritiek kan harder binnenkomen dan bedoeld. Schrijf vooraf drie concrete punten op en sluit af met wie wat doet.
S-stijl: zeg wat je nodig hebt
Een S-stijl is loyaal en luistert goed. Juist daardoor blijft de eigen wens vaak onbenoemd. Een S-stijl vermijdt conflict en zegt moeilijk nee. Onder druk trekt deze stijl zich eerder terug dan dat er iets gezegd wordt. Schrijf je vraag dus van tevoren op en vraag om de agenda vooraf. Tijd om na te denken helpt deze stijl het meest.
C-stijl: kies je hoofdpunten
Grondig voorbereid, met feiten en voorbeelden: zo komt een C-stijl binnen. Mooi, want dat geeft het gesprek inhoud. Alleen telt dan al snel alles even zwaar, en dan raak je verstrikt in details. De grootste angst van de C-stijl is fouten maken en kritiek op de kwaliteit van het werk. Kies daarom twee of drie hoofdpunten, en vraag bij kritiek om een concreet voorbeeld.
Hoe ga je in het gesprek om met feedback?
Feedback komt beter binnen als je vooraf weet hoe je er zelf op reageert. Onder spanning laat elke stijl een eigen patroon zien. Een D-stijl wordt ongeduldig en een I-stijl gaat sneller praten. Een S-stijl trekt zich terug en een C-stijl wordt sceptisch en zoekt naar gaten in het verhaal.
Ken je jouw patroon, dan kun je er een rustige zin tegenover zetten. Bijvoorbeeld: "Kun je een voorbeeld geven?" Of: "Hier wil ik even over nadenken. Mag ik er volgende week op terugkomen?" Zo houd je het gesprek open, ook als iets schuurt.
Krijg je feedback die je niet herkent? Neem die dan serieus als mogelijke blinde vlek. Hoe je die opspoort, lees je in je blinde vlekken ontdekken.
Hoe vertel je je leidinggevende wat je nodig hebt?
Maak je wens zo concreet dat er een afspraak van kan komen. "Meer uitdaging" is te vaag. "Ik wil volgend jaar één project zelf trekken" kun je bespreken.
In DISC hoort daar de Platinum Regel bij: behandel anderen zoals zij behandeld willen worden. In je jaargesprek kun je die regel omdraaien. Je helpt je leidinggevende door uit te leggen hoe jij het beste werkt. Bijvoorbeeld dat je informatie graag vooraf op papier krijgt, of dat je beter werkt met een einddoel dan met een stappenplan.
Heeft je leidinggevende een andere stijl dan jij? Pas je verhaal dan een beetje aan. Een D-leidinggevende wil het kort en met resultaat. Een C-leidinggevende wil feiten en logica. Aanpassen is wat anders dan imiteren: je past je toon en tempo aan en blijft jezelf.
Wil je je werk meer laten passen bij je stijl, kijk dan naar jobcrafting met je gedragsvoorkeuren. Daar haal je goede gespreksstof uit. Twijfel je of de baan nog past, lees dan past deze baan nog bij mij?
Wat voegt You.Manual™ toe aan je voorbereiding?
Een jaargesprek kijkt terug, maar ook vooruit. You.Manual™ is gebouwd op DISC, vijf stappen verder. Naast je gedragsprofiel werk je aan mindset, zelfvertrouwen, personal branding en je toekomstkompas, met een eigen AI-coach erbij. Dat toekomstkompas geeft je taal voor het deel van het gesprek dat over volgend jaar gaat. Met je AI-coach kun je je openingszin en je lastigste vraag alvast doorspreken. Hoe dat werkt, zie je bij het You.Manual™-programma.
Is een goede voorbereiding veel werk?
Nee. Een half uur met je agenda en de vijf vragen hierboven brengt je al ver. Je gaat het gesprek dan in met je resultaten én met kennis over hoe je werkt. Zo wordt het een gesprek tussen twee mensen die allebei willen dat het werk goed gaat.
Wat zou je leidinggevende over jou moeten weten om je volgend jaar op je best te laten werken?